حکم سب ام‌المؤمنين عايشه -رضي الله عنها-

اما کسی که ام‌المؤمنین عایشه -رضي الله عنها- را به چیزی سب نماید که خداوند در قرآن او را تبرئه و پاکی او را اعلام نموده است، بدون خلاف کافر می‌شود. و بر این حکم ائمه بطور اجماع حکم نموده‌اند بدون هرگونه اختلاف نظری!
از امام مالک روایت شده که فرمود: هر کس ابوبکر را دشنام دهد حد زده می‌شود و هر کس عایشه را سب نماید کشته خواهد شد، پرسیدند چرا؟ فرمود: هر کس او را متهم نماید با قرآن مخالفت ورزیده [1].
ابن شعبان در روایت خود از امام مالک می‌گوید که فرمود: چون خداوند می‌فرماید: ]يَعِظُكُمُ اللَّهُ أَن تَعُودُوا لِمِثْلِهِ أَبَداً إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ[. (النور:17).
«خداوند شما را اندرز مى‏دهد كه هرگز چنين كارى را تكرار نكنيد اگر ايمان داريد!».
در ادامه فرمود: هر کس به این گناه برگردد کافر می‌شود [2].
دلایلی که بر کفر بودن سب ام‌المؤمنین وجود دارند، صریح و ظاهر هستند از جمله:
اولاً: آنچه که امام مالک به آن استدلال می‌کند که می‌فرماید: این تکذیب قرآن است که بطور صریح و روشن برائت عایشه را اعلام کرده و تکذیب قرآن کفر است.
ابن کثیر می‌گوید: تمام علماء متفق‌القول هستند که هر کس عایشه را به چیزی که در قرآن برائتش آمده متهم نماید کافر است، چون چنین کسی مخالف قرآن است [3].
ابن حزم در توضیح و تعلیق بر قول امام مالک می‌نویسد: فرموده امام مالک صحیح است چون این دشنامها سبب مرتد گشتن او می‌شود، چون خداوند را تکذیب نموده است [4].
ثانیاً: این اتهام باعث تنقیص شخصیت پیامبر -صلى الله عليه وآله وسلم- می‌شود که قرآن در چند مورد به آن اشاره فرموده، از جمله:
ابن عباس -رضي الله عنهما- میان این دو آیه تفاوت گذاشته که می‌گوید: ﴿وَالَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ ثُمَّ لَمْ يَأْتُوا بِأَرْبَعَةِ شُهَدَاء﴾. (النور: 4).
«و كسانى كه آنان پاكدامن را متهم مى‏كنند، سپس چهار شاهد (بر مدعاى خود) نمى‏آورند».
و این آیه که می‌فرماید: ﴿إِنَّ الَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ الْغَافِلاَتِ الْمُؤْمِنَات﴾. (النور: 23).
«كسانى كه زنان پاكدامن و بى‏خبر (از هرگونه آلودگى) و مؤمن را متهم مى‏سازند».
ابن عباس به هنگام تفسیر آیه دوم می‌گوید: این در شأن عایشه و همسران پیامبر -صلى الله عليه وآله وسلم- می‌باشد و این مبهم و قابل توبه نیست، ولی هر کس یک زن مؤمن را قذف نماید خداوند راه توبه را به او می‌دهد ... در ادامه می‌گوید که مردی در جلسه خواست بلند شود و برای تفسیر زیبایش صورت ابن عباس را ببوسد [5].
ابن عباس توضیح داده که این آیه در مورد کسانی نازل شده که عایشه و همسران پاک پیامبر -صلى الله عليه وآله وسلم- را قذف نمودند، چون قذف آنان طعن و دشنام به پیامبر -صلى الله عليه وآله وسلم- می‌باشد، و هر کس زن کسی را متهم کند در واقع همسرش را مورد اذیت و آزار قرار داده است، همانگونه که باعث عار و ننگ است برای پسرش، چون نسبت ناپاکی را به همبسترش داده که این بزرگترین آزاری است که می‌توان به یک مرد رساند، حتی چنین تهمتی اگر به خودش نسبت داده می‌‌شد سبک‌تر و آسانتر بود [6].
و بطور اجماع علماء می‌گویند آزار رساندن به پیامبر -صلى الله عليه وآله وسلم- کفر است.
قرطبی در تفسیر این آیه می‌گوید: ]يَعِظُكُمُ اللَّهُ أَن تَعُودُوا لِمِثْلِهِ أَبَداً إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ[. (النور:17).
«خداوند شما را اندرز مى‏دهد كه هرگز چنين كارى را تكرار نكنيد اگر ايمان داريد!».
یعنی اینکه به سب و دشنام دادن به عایشه برنگردید، و یا افراد همشأن او مانند بقیه همسران پیامبر -صلى الله عليه وآله وسلم- که با او هم‌مرتبه می‌باشند، چون این تهمتها باعث آزار پیامبر می‌شود، زیرا به ناموس او اهانت شده است و چنین حرفهایی کفر است و گوینده آن کافر می‌شود [7].
و از جمله دلایلی که دلالت می‌کند بر اینکه قذف همسران پیامبر -صلى الله عليه وآله وسلم- باعث اذیت و آزار پیامبر -صلى الله عليه وآله وسلم- می‌شود روایتی است که مسلم و بخاری درباره حدیث افک آورده‌اند:
از عایشه -رضي الله عنها- نقل شده که: پیامبر -صلى الله عليه وآله وسلم- بر روی منبر رفت و از عبدالله بن أبی سلول انصاف خواست، عایشه -رضي الله عنها- می‌گوید: پیامبر در حالیکه بر روی منبر بود گفت ای مسلمانان چه کسی به من حق می‌دهد و انصاف به خرج می‌دهد درباره مردیکه آزارش به من رسیده و اهل و بیتم را اذیت می‌کند؟!
ثابت می‌شود که پیامبر -صلى الله عليه وآله وسلم- آنقدر ناراحت شده است که معذرت خواست و تقاضا نمود در حق او انصاف بخرج دهند.
و مؤمنانی که حمیه جاهلی، آنان را نگرفته بود گفتند: ای رسول خدا به ما دستور بفرما که گردن اینها را بزنیم، شما هر وقت چنین دستوری را دادید، آن وقت با شما منصفانه برخورد خواهیم کرد، و پیامبر-صلى الله عليه وآله وسلم- هم درخواست سعد برای زدن گردن آنها را انکار ننمود [8].
شیخ محمد بن عبدالوهاب : می‌گوید: هرکس اتهام ناپاکی را به امّ‌المؤمنین عایشه مطهره نسبت دهد، او از زمره عبدالله بن ابی سلول سردسته منافقین می‌باشد.
و زبان حال پیامبر -صلى الله عليه وآله وسلم- می‌گوید: ای جامعه مسلمانان چه کسی عذر من را در مورد کسی که من را آزار داده است می‌پذیرد: ]وَالَّذِينَ يُؤْذُونَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ بِغَيْرِ مَا اكْتَسَبُوا فَقَدِ احْتَمَلُوا بُهْتَاناً وَإِثْماً مُّبِيناً[. (الأحزاب: 57).
«آنها كه خدا و پيامبرش را آزار مى‏دهند، خداوند آنان را از رحمت خود در دنيا و آخرت دور ساخته، و براى آنها عذاب خواركننده‏اى آماده كرده است».
پس یاوران و پشتیبانان دین کجا هستند تا به پیامبر -صلى الله عليه وآله وسلم- بگویند که ما شما را می‌پذیریم و عذرت را ‌خواهانیم؟! [9].
همانطور که این تهمت از جانبی دیگر نیز باعث تنقیص شخصیت پیامبر -صلى الله عليه وآله وسلم- می‌شود آنگونه که خداوند می‌فرماید: ]الْخَبِيثَاتُ لِلْخَبِيثِينَ[. (النور:26).
«زنان ناپاك از آن مردان ناپاكند».
ابن کثیر می‌گوید: معنی این آیه این است که خداوند عایشه را همسر پیامبر -صلى الله عليه وآله وسلم- قرار نمی‌داد مگر اینکه او از جمله زنان طیبه و پاک دنیا است که شایستگی همسری با پیامبر را داشته، و اگر از پاکان نبود شرعاً شایستگی پیامبر را نداشت و چنین چیزی هم مقرر نمی‌گشت و بهمین خاطر خداوند می‌فرماید:
]أُوْلَئِكَ مُبَرَّؤُونَ مِمَّا يَقُولُونَ[.  (النور: 26).
«اينان از نسبتهاى ناروايى كه (ناپاكان) به آنان مى‏دهند مبرا هستند».
یعنی آنان از آنچه تهمت زنان و دشمنان دین می‌گویند مبرّا و دوراند [10].

-----------------------------------------------------
[2] (الشفا 2/1109).
[3] (تفسیر ابن کثیر: 3/276) نزد آيه 23سوره النور. و در البدايه والنهايه 8/95، دار الكتب العلميه اجماع علما بر آن است.
[4] (المحلی 11/415).
[5] (نگا: ابن جریر: 18/ 83 و ابن کثیر: 3/277).
[6] (الصارم المسلول ص 45، قرطبی:12/139 دار الكتب العلميه).
[7] (القرطبی: 12/136،137 از ابن عربی در احکام القرآن: 3/1355-1356 تحقيق البجاوي).
[8] (الصارم المسلول ص 47 ـ 49با اختصار).
[9] (الرد علی الرافضه 25 - 26).
[10] (ابن کثیر 3/278).
ديدگاه اهل سنت
در مورد اصحاب
تأليف:
دكتر محمد بن عبدالله الهيبي
ترجمه:
إإسحاق بن عبدالله دبيري العوضي
1426 / 1384هـ

(منبع اهل سنت جنوب)